خطاب به مجامع بین المللی در خصوص پیامدهای محیط زیستی جنگ و ضرورت اقدام فوری جهانی
ما جمعی از کارشناسان، پژوهشگران و کنشگران ایرانی در حوزه محیطزیست، نگرانی عمیق و جدی خود را نسبت به پیامدهای شدید، گسترده و بالقوه بلندمدت محیطزیستی ناشی از مخاصمات مسلحانه جاری در سرزمین ایران ابراز میداریم . بدینوسیله هرگونه اقدام نظامی که منجر به تخریب محیطزیست در مغایرت با حقوق بین الملل، از جمله حقوق بین الملل بشردوستانه و حقوق بین الملل محیط زیست گردد، قویاً محکوم میشود.
بر اساس ارزیابی های علمی اولیه، مخاصمات اخیر موجب خسارات قابل توجه به زیرساختهای حیاتی، تأسیسات انرژی، منابع آب، اکوسیستمهای دریایی، مناطق حفاظت شده و زیست بومهای حساس شده است. انتشار آلاینده های خطرناک شامل ترکیبات هیدروکربنی، اکسیدهای گوگرد و نیتروژن، ذرات معلق و فلزات سنگین، موجب افت گسترده کیفیت هوا، آب و خاک گردیده و پیامدهای آن میتواند ماهیت فرامرزی داشته باشد.
برآوردهای اولیه همچنین از انتشار قابل توجه گازهای گلخانهای در مراحل ابتدایی این مخاصمات حکایت دارد که میتواند تلاشهای جهانی در مقابله با تغییر اقلیم را با چالش جدی مواجه سازد. علاوه برآن، نشت نفت و مواد شیمیایی به محیطهای دریایی، فلرینگ اضطراری و اختلال در چرخههای طبیعی، تهدیدی جدی برای تنوع زیستی، امنیت غذایی و سلامت انسانها محسوب میشود .
نگرانی ویژهای در خصوص آسیب احتمالی به اکوسیستمهای حساس دریایی در خلیج فارس و دریای عمان، از جمله آبسنگهای مرجانی، جنگلهای مانگرو و زیستگاههای زادآوری آبزیان، وجود دارد که از اهمیت اکولوژیک و اقتصادی بالایی برخوردارند .
ما یادآور میشویم که براساس اصول بنیادین حقوق بین الملل محیطزیست، از جمله اصل احتیاط، پیشگیری و اصل منع ورود خسارت فرامرزی، دولتها در زمان مخاصمه نیز موظف به اجتناب از هرگونه تخریب شدید، گسترده یا بلندمدت محیطزیست هستند. همچنین مطابق ماده 55 پروتکل الحاقی اول کنوانسیون های ژنو (1977) و کنوانسیون ENMOD 1976، حفاظت از محیطزیست در جنگ یک تعهد الزام آور بین المللی است.
گستره و ماهیت آثار مشاهده شده، نگرانی های جدی درباره انطباق آن با مفهوم نوظهور «اکوساید» ایجاد میکند؛ مفهومی که به اعمال آگاهانه با احتمال بالای آسیب شدید، گسترده یا بلندمدت به محیط زیست اشاره دارد.
تجربههای جهانی نشان میدهد آثار محیطزیستی جنگ محدود به دوره مخاصمه نبوده و آلودگی خاک، آبهای زیرزمینی و زنجیره غذایی میتواند برای دههها باقی بماند. از این منظر، امنیت محیطزیستی به طور مستقیم با امنیت انسانی، اجتماعی و توسعه پایدار پیوند دارد.
همچنین تاکید میشود که حق برخورداری از محیطزیست سالم و پایدار بهعنوان یک حق بنیادین بشر در حال تثبیت در نظام حقوق بینالملل است و نقض آن در شرایط جنگی، موجب تشدید بحرانهای انسانی و اجتماعی میشود.
براین اساس، از سازمان ملل متحد و UNEP درخواست می شود:
- محکومیت صریح تخریب محیطزیست ناشی از مخاصمات مسلحانه
- ایجاد سازوکارهای مستقل بین المللی برای ارزیابی، پایش و راستی آزمایی خسارات محیطزیستی
- شناسایی و پیگیری مسئولیت حقوقی عاملان در چارچوب حقوق بین الملل
- تقویا سازوکارهای احیاء، بازسازی و جبران خسارات محیط زیستی
- تسریع در توسعه چارچوب های حقوقی بین الملل برای پیشگیری و جرم انگاری اکوساید
حفاظت از محیطزیست، حفاظت از حیات است. صیانت از طبیعت، بنیان صلح پایدار و عدالت بیننسلی را تضمین میکند.
امضا : جمعی از کارشناسان، پژوهشگران و کنشگران محیط زیست ایران، 2026
- محمد درویش (دبیر کمیته محیط زیست کرسی یونسکو در سلامت اجتما عی و یوسعه در ایران)
- ابوعلی گلزاری ( مدرس دانشگاه – پسادکتری مهندسی محیطزیست و عضو شورای راهبردی سازمان محیطزیست ایران)
- محمد الموتی (دبیر شبکه تشکلهای محیط زیست، منابع طبیعی و توسعه پایدار ایران)
- سید توحید صدرنژاد (رییس کمیسیون استاندارد، محیطزیست، توسعه پایدار و آب اتاق ایران)
- شهره صدری خانلو (رییس کمیته رسانه انجمن دیپلماسی آب ایران و دبیر کمیته جنبههای محیط زیستی کمیته ملی سدهای بزرگ ایران )
- سعید تاجیک (رییس کمیسیون انرژی و محیطزیست اتاق تهران)
- ﻣﺠﻴﺪ ﺣﺴﻴﻦ ﺯﺍﺩﻩ (ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺩﺍﻧﺸﮑﺪﻩ ﻋﻤﺮﺍﻥ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﻋﻠﻢ ﻭ ﺻﻨﻌﺖ ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- ﺣﺴﻴﻦ ﻣﺤﻤﻮﺩي ،ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﯽ
- ﺳﻴﺪ ﺍﻣﻴﻦ ﺻﺪﺭﻧﮋﺍﺩ (ﻧﺎﯾﺐﺭﯾﻴﺲ ﮐﻤﻴﺴﻴﻮﻥ ﺣﮑﻤﺮﺍﻧﯽ ﻭ ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﺑﺎ ﻓﺴﺎﺩ ﺍﺗﺎﻕ ﺗﻬﺮﺍﻥ)
- ﺑﻬﺰﺍﺩ ﻗﻴﺎﺳﯽ (ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺩﺍﻧﺸﮑﺪﻩ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺗﻬﺮﺍﻥ)
- ﻋﺒﺪﺍﻟﻤﺠﻴﺪ ﻣﻬﺪﻭي ﺩﺍﻣﻐﺎﻧﯽ (ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﯽ)
- ﺳﺎﻣﻴﻪ ﻣﻬﺮﺍبﻧﻴﺎ (ﺭﯾﻴﺲ ﮐﺎﺭﮔﺮﻭﻩ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪﺍﺭ ﺍﺗﺎﻕ ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- ﻧﻮﯾﺪ ﻓﺮﺧﯽ (ﺭﯾﻴﺲ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺯﺭﺳﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- ﺳﻴﺪ ﺣﺴﻴﻦ ﺭﺿﻮي (ﺭﯾﻴﺲ ﮐﺎﺭﮔﺮﻭﻩ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺍﺗﺎﻕ ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- ﺭﺿﺎ ﺣﺎﺟﯽﮐﺮﯾﻢ (ﺭﯾﻴﺲ ﻓﺪﺭﺍﺳﻴﻮﻥ ﺻﻨﻌﺖ آب ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- ﻓﺮﺷﻴﺪ ﺷﮑﺮﺧﺪﺍﯾﯽ (ﺭﯾﻴﺲ ﮐﻤﻴﺴﻴﻮﻥ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬﺍﺭي ﻭ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﺍﺗﺎﻕ ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- ﺣﺴﻦ ﻓﺮﻭﺯﺍﻥﻓﺮﺩ (ﺭﯾﻴﺲ ﮐﻤﻴﺴﻴﻮﻥ ﺣﮑﻤﺮﺍﻧﯽ ﻭ ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﺑﺎ ﻓﺴﺎﺩ ﺍﺗﺎﻕ ﺗﻬﺮﺍﻥ)
- امین پاداش – رئیس انجمن علمی HSE ایران
- ﻋﻠﯽ ﻧﻘﯽ ﺧﺎﻧﯽ (ﺩﮐﺘﺮي ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺗﻬﺮﺍﻥ (ﭘﮋﻭﻫﻨﺪﻩ ﺍﺭﺷﺪ ﭘﺮﺩﯾﺲ ﺍﻧﺮژي ﻭ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﭘﮋﻭﻫﺸﮕﺎﻩ ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ ﺍﯾﺮﺍﻥ
- ﺍﻃﻬﺮﻩ ﻧﮋﺍﺩي (ﻣﺸﺎﻭﺭ ﮐﻤﻴﺴﻴﻮﻥ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ،ﻣﺤﻴﻂﺯﯾﺴﺖ ،ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪﺍﺭ ﻭ آب)
- ﻣﻬﺪي ﻓﺼﻴﺤﯽ ﻫﺮﻧﺪي (ﭘﮋﻭﻫﺸﮕﺮ ﺣﮑﻤﺮﺍﻧﯽ ،ﺩﯾﭙﻠﻤﺎﺳﯽ ﻭ ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺬﺍﺭي آب)
- ﺣﻤﻴﺪﺭﺿﺎ ﺧﺪﺍﺑﺨﺸﯽ (ﺭﯾﻴﺲ ﺍﻧﺠﻤﻦ ﻣﻬﻨﺪﺳﺎﻥ ﺻﻨﻌﺖ آب ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ)
- ﺧﺎﻟﺪ ﺭﺑﻴﻌﯽ (ﻣﺪﯾﺮﻋﺎﻣﻞ ﺍﻧﺠﻤﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﻭ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ)
- ﺳﻮﻧﺎ ﺣﺎﺟﯽ ﻋﻠﻴﻤﺤﻤﺪي (ﺷﺮﮐﺖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺍﯾﺮﺍﻥ)
- آرمین نوربخش ( فعال محله ای و محیط زیست، مدیر عامل خانه آب ایران)
- ﻣﻬﺪي ﺭﺣﻴﻤﯽ (ﭘﮋﻭﻫﺸﮕﺮ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ،ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺗﻬﺮﺍﻥ)
- ﺳﻠﻤﻪ ﺑﻨﺎ ﻣﺘﺠﺪﺩ (ﻣﺸﺎﻭﺭ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﮔﺮﻭﻩ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍﺩﯾﺎﺗﻮﺭ ،ﮔﺮﻭﻩ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻻﺳﺘﻴﮏ ﮔﻴﻼﻥ ،ﻧﻴﺮﻭﮔﺎﻩ ﺳﻴﮑﻞ ﺗﺮﮐﻴﺒﯽ ﺭﺷﺖ)
- ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺎﺷﻢ ﺯﺍﺩﻩ (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﺻﻨﻌﺖ ﭘﺘﺮﻭﺷﻴﻤﯽ)
- ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﺟﻬﺎﻧﺸﺎﻫﯽ (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﺍﺭﺷﺪ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﺷﻬﺮﺩﺍﺭي ﺗﻬﺮﺍﻥ)
- ﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮﮐﻤﺎﻥ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻧﺴﺮﯾﻦ ﺍﻣﻴﻨﯽ (ﻓﻌﺎﻝ ﻭ ﻣﺪﯾﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺘﯽ ﺟﺎي ﭘﺎ ﮐﻠﻴﻦ)
- ﻓﺮﺯﺍﻡ ﭘﻮﺭﻧﺼﻴﺮي (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﻭ ﻣﺪﯾﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻭ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮔﺮﻭﻩ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍﺩﯾﺎﺗﻮﺭ)
- ﺷﺎﻫﻴﻦ ﺍﺧﻮﺍﻥ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﻭ ﻣﺪﯾﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﺮﻭﻩ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍﺩﯾﺎﺗﻮﺭ)
- ﺳﻤﺎﻧﻪ ﻟﻄﻔﯽ (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﭘﺎﯾﺎ ﻣﺪﺭﻥ ﮐﺎﺳﭙﻴﻦ)
- ﻣﺤﺴﻦ ﺑﺰﺭﮔﺰﺍﺩﻩ ﺍﻣﺎﻡ ( ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ،ﺩﺍﺭﻭﺳﺎﺯي ﺳﺒﺤﺎﻥ)
- ﺭﻗﻴﻪ ﮐﺮﯾﻤﯽ (ﻣﺸﺎﻭﺭ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﺻﻨﺎﯾﻊ)
- ﻋﻴﺴﯽ ﺍﺑﺮﺍﻫﻴﻤﯽ (ﻣﺸﺎﻭﺭ ﻭ ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﺍﻣﻴﻨﻪ ﻣﻮﺳﯽ ﺯﺍﺩﻩ (ﻣﺸﺎﻭﺭ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﻭ ﺍﯾﻤﻨﯽ ﺩﺍﺭﻭﺳﺎﺯي ﺑﻬﻮﺯﺍﻥ)
- ﻓﻴﺼﻞ ﻋﺎﻣﺮي) ،ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻧﺪﺍ ﺩﻭﺭﻩﮔﺮ ﺯﻭﺍﺭﻩ (ﻣﺸﺎﻭﺭﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻣﺠﻴﺪ ﻏﻀﻨﻔﺮي (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﺭﺳﺎﻧﻪ ﻭ ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎﺯ ﻣﺤﻴﻂﺯﯾﺴﺖ)
- ﺍﻟﻬﺎﻡ ﻣﺮﺯﻭﻗﯽ (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﺍﻣﻮﺭ ﮐﻮﺩﮐﺎﻥ ﻭ ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂﺯﯾﺴﺖ)
- ﻧﻴﻠﻮﻓﺮ ﺍﺷﻔﺎﻕ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﺳﻌﻴﺪﻩ ﺍﻧﺎﻭي (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺳﯽ ﺍﺭﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻟﻴﻼ آﺑﺪﻭﻧﯽ ( ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻣﻨﻴﺮﻩ ﺳﺎﺩﺍﺕ ﻣﻮﺳﻮي (ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﺍﺭﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ آب)
- ﺳﻤﻴﺮﺍ ﺑﺎﻗﺮي ( ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺱ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻣﻬﺪﯾﺎﺭ ﻣﺤﻤﺪيﻧﻴﺎ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻣﺠﻴﺪ ﻣﻴﺮي (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻣﻬﺪﯾﻪ ﯾﻌﻘﻮﺑﯽ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺑﺼﻴﺮﯾﺎﻥ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﺷﻘﺎﯾﻖ ﮔﻨﺪﻣﮑﺎﺭ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺯﺭﺍﻋﺘﮕﺮ (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
- ﻋﻠﯽ ﺍﮐﺒﺮي (ﻓﻌﺎﻝ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ)
