شهره صدری – در رشتهکوه بروکس آلاسکا، رودخانههایی که زمانی آنقدر زلال بودند که میشد از آنها نوشید، اکنون به رنگ نارنجی و کدر با فلزات سمی تبدیل شده اند. با گرم شدن هوا و ذوب شدن زمینهای یخزده، یک واکنش شیمیایی زنجیرهای آغاز میشود که ماهیها را مسموم کرده و تخریب گستردهای در اکوسیستمها به بار میآورد.
با گرم شدن کره زمین، لایهای از پرمافراست – خاک قطبی همیشه یخزده که مواد معدنی را برای هزاران سال در خود محبوس کرده بود – شروع به ذوب شدن میکند. آب و اکسیژن در خاک تازه آشکار شده نفوذ کرده و باعث تجزیه سنگهای غنی از سولفید میشود و اسید سولفوریک تولید میکند که فلزات طبیعی مانند آهن، کادمیم و آلومینیوم را از سنگها به داخل رودخانه میشوید.
اغلب اوقات، واکنشهای ژئوشیمیایی مانند اینها توسط عملیات معدنکاری تحریک میشوند. اما این بار اینطور نیست.
تیم لیونز، بیوژئوشیمیدان دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید، میگوید: «این همان چیزی است که زهکشی اسیدی معدن به نظر میرسد. اما در اینجا، هیچ معدنی وجود ندارد. پرمافراست در حال ذوب شدن است و تاثیرات شیمی، چشمانداز را تغییر میدهد.»
یک مقاله جدید که جزئیات شدت آلودگی را شرح میدهد، در مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم منتشر شده است. اگرچه این مطالعه بر روی رودخانه سالمون تمرکز دارد، محققان هشدار میدهند که تغییرات مشابهی در حال حاضر در دهها حوضه آبریز دیگر قطب شمال در حال وقوع است.
دیوید کوپر، دانشمند پژوهشی دانشگاه ایالتی کلرادو و یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: “من از سال 1976 در رشته کوه بروکس کار و سفر کردهام و تغییرات اخیر در اشکال زمین و شیمی آب واقعاً حیرتانگیز است.”
پدی سالیوان، بومشناس دانشگاه آلاسکا، اولین بار در سال ۲۰۱۹ متوجه تغییرات چشمگیر شد، زمانی که در حال انجام کارهای میدانی روی جنگلهای قطبی بود که به سمت شمال در حال گسترش بودند – یکی دیگر از پیامدهای تغییرات اقلیمی.
خلبانی که سالیوان را به محل کارش میبرد، به او هشدار داد که رودخانه سالمون پس از ذوب شدن برفها هنوز شفاف نشده و “مثل فاضلاب” به نظر میرسد. سالیوان که از آنچه دید نگران شده بود، با لیونز، رومن دایال از دانشگاه پاسیفیک آلاسکا و دیگران همکاری کرد تا علل و پیامدهای اکولوژیکی آن را بررسی کند. تحلیل آنها تأیید کرد که ذوب شدن پرمافراست، واکنشهای ژئوشیمیایی را آزاد میکند که سنگهای غنی از سولفید مانند پیریت را اکسید کرده، اسیدیته تولید میکند و طیف وسیعی از فلزات، از جمله کادمیم را به حرکت درمیآورد. کادمیم در اندام ماهیها انباشته میشود و میتواند حیواناتی مانند خرسها و پرندگانی که ماهی میخورند را تحت تأثیر قرار دهد.
مقادیر کم فلزات لزوماً سمی نیستند. با این حال، این مطالعه نشان میدهد که سطوح فلزات در آبهای رودخانه از آستانههای سمیت آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده برای حیات آبزی فراتر میرود. علاوه بر این، آبهای کدر شده با آهن، میزان نوری را که به کف رودخانه میرسد کاهش میدهند و لارو حشرات را که غذای ماهی سالمون و سایر ماهیها هستند، خفه میکنند.
در حالی که غلظت فعلی فلزات در بافت ماهیهای خوراکی برای انسان خطرناک تلقی نمیشود، تغییرات ایجاد شده در رودخانهها تهدیدات غیرمستقیم اما جدی را به همراه دارند. ماهی سالمون چام، که گونهای کلیدی برای تأمین معیشت بسیاری از جوامع بومی است، ممکن است برای تخمریزی در بسترهای شنی که با رسوبات ریز پر شدهاند، دچار مشکل شود. گونههای دیگر، مانند گرایلینگ (نوعی ماهی) و دالی واردن (نوعی ماهی قزلآلا)، نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند.
لیونز گفت: “این فقط داستان رودخانه سالمون نیست. این اتفاق در سراسر قطب شمال در حال رخ دادن است. هر جا که نوع مناسبی از سنگ و پرمافراست در حال ذوب شدن داشته باشید، این فرآیند میتواند آغاز شود.”
برخلاف معادن که در آن زهکشی اسیدی را میتوان با بافرهایی (مواد یا سیستمهایی برای خنثیسازی یا جذب) یا سیستمهای مهارکننده، کاهش داد، این مناطق دورافتاده ممکن است صدها منبع آلودگی و هیچ زیرساخت مهارکنندهای نداشته باشند. هنگامی که فرآیند شیمیایی آغاز شود، تنها چیزی که میتواند آن را متوقف کند، بازیابی پرمافراست است.
لیونز گفت: “یک بار که این اتفاق شروع شود، راهی برای درست کردنش وجود ندارد. این یک تغییر غیرقابل بازگشت دیگر است که توسط سیارهی گرم شونده هدایت میشود.”
این مطالعه، خطر بالقوه برای سایر مناطق قطب شمال را برجسته میکند. محققان میخواهند به جوامع و مدیران سرزمین کمک کنند تا پیامدهای آینده را پیشبینی کرده و در صورت امکان، خود را برای آنها آماده کنند.
لیونز گفت: “مکانهای کمی در روی زمین باقی ماندهاند که به اندازهی این رودخانهها بکر و دستنخورده باشند. اما حتی در اینجا، دور از شهرها و بزرگراهها، ردپای گرمایش جهانی غیرقابل انکار است. هیچ مکانی از این قاعده مستثنی نیست.”
منبع: phys.org
رودخانه ها تحت عنوان یک منبع حیاتی برای جوامع بشری از گذشته تا به امروز از جایگاه ویژه ای برخوردار می باشند. با در نظر گرفتن رشد روزافزون جمعیت٬ توسعه ی صنعتی و گسترش جوامع مدرن شهری می توان انتظار داشت که رودخانه های واقع در نزدیکی مناطق شهری و روستایی پرجمعیت به دلیل ورود بخش اعظمی از آلاینده های شهری٬ روستایی٬ خانگی٬ صنعتی و کشاورزی به منابع آب های سطحی و زیرزمینی در حریم و حاشیه رودخانه٬ بیش از سایر سامانه های آبی در معرض خطر تخریب و نابودی قرار دارند. از طرفی با توجه به قرارگیری کشور ایران در اقلیم خشک و نیمه خشک٬ تحقیق و تفحص بر آلودگی رسوبات رودخانه به عناصر سنگین با استفاده از شاخص های کیفی رسوب یک امر ضروری در جهت پیش بینی٬ ارزیابی و ارائه ی راه حل های مناسب برای کنترل میزان آلودگی و بهبود کیفیت آب رودخانه می باشد.