شهره صدری- مطالعهای که توسط موسسه تحقیقات جنگل، برف و چشمانداز سوئیس با پروفسور فرانچسکا پلیچیوتی از مؤسسه علم و فناوری اتریش انجام شده، هشدار میدهد که از سال ۱۹۸۰ به بعد، خشکسالیهای چندساله و پایدار به طور فزایندهای رایجتر شدهاند و با گرمشدن بیشتر اقلیم، این روند تداوم خواهد یافت.
مطالعه دادههای 40 ساله جهانی در مورد خشکسالیها که در مجله علوم انتشار یافته است سعی دارد به سیاستمداران و برنامهریزان در مورد اثر منفی تغییرات اقلیمی بوجود آمده توسط انسان بر محیط زیست کمک کند. همچنین رویدادهایی که قبلاً نادیده گرفته شده بودند را شناسایی کرده است.
پانزده سال خشکسالی مستمر و ویرانگر – طولانیترین دوره خشکسالی در هزار سال گذشته- تقریباً ذخایر آب شیلی را خشک کرده است. این تنها یکی از نمونههای بارز است که نشان میدهد چگونه تغییرات اقلیمی در حال ایجاد خشکسالیهای چندساله و بحرانهای شدید آب در مناطق آسیبپذیر در سرتاسر جهان است.
با این حال، خشکسالیها معمولاً زمانی مورد توجه قرار میگیرند که به کشاورزی آسیب میزنند یا به طور واضحی بر جنگلها تأثیر میگذارند. ازاینرو، چند سوال مهم مطرح میشود: آیا میتوانیم به طور مستمر خشکسالیهای شدید چند ساله را شناسایی کنیم و تأثیرات آنها بر زیستبومها را بررسی کنیم؟ و چه درسهایی میتوانیم از الگوهای خشکسالی در چهل سال گذشته بیاموزیم؟
برای پاسخ به این سوالات، پژوهشگران از موسسه تحقیقات جنگل، برف و چشمانداز سوئیس و موسسه علوم و فناوری اتریش دادههای هواشناسی جهانی را تحلیل کرده و خشکسالیها را بین سالهای 1980 تا 2018 مدلسازی کردند. آنها در خشکسالیهای چند ساله، افزایش نگرانکنندهای را نشان دادند که طولانیتر، فراوانتر و شدیدتر شده و سطح وسیعتری از زمین را تحت تأثیر قرار داده است.
پروفسور فرانسسکا پلچیوتی، محقق اصلی پروژه میگوید: «از سال 1980، هر ساله مناطق تحت خشکسالی به طور متوسط 50 هزار کیلومتر مربع دیگر گسترش یافتهاست و آسیب های زیادی به اکوسیستم ها، کشاورزی و تولید انرژی وارد میکند. هدف این تیم آشکار ساختن اثرات طولانی مدت احتمالی خشکسالی های مداوم در سراسر جهان و کمک به اطلاع رسانی سیاست آماده سازی برای خشکسالی های مکرر و شدید در آینده است.
آشکارسازی خشکسالیهای شدید که پنهان بودند
تیم بینالمللی مذکور از دادههای اقلیمی CHELSA استفاده کردهاند. این دادهها به طور کلی به سال ۱۹۷۹ برمیگردد. آنها ناهنجاریها را در بارندگی و تبخیر و تعرق – تبخیر آب از خاک و گیاهان – و تأثیر آنها بر اکوسیستمهای طبیعی در سراسر جهان محاسبه کردند.
این دادهها به آنها این امکان را داد تا وقوع خشکسالیهای چندساله را هم در مناطق به خوبی مطالعه شده و هم در نواحی کمتر قابل دسترسی زمین شناسایی کنند. به ویژه در مناطق مانند جنگلهای گرمسیری و کوههای آند در آمریکای جنوبی، جایی که دادههای مشاهداتی کمی در دسترس است.
دیرک کرگر یکی از اعضای تیم اظهار میکند: «روش ما نه تنها نقشهبرداری از خشکسالیهای به خوبی گزارش شده را امکان پذیر ساخت، بلکه خشکسالیهای شدید که کمتر به آنها توجه شده است را نیز نشان داد. مثل خشکسالیای که از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸ جنگل بارانی کنگو را تحت تأثیر قرار داد. این تفاوت به احتمال زیاد به نحوه رفتار جنگلها در نواحی مختلف اقلیمی نسبت به دورههای خشکسالی برمیگردد».
در حالی که علفزارهای معتدل در 40 سال گذشته بیشترین آسیب را دیده اند، به نظر می رسد جنگلهای شمالی و استوایی به طور موثرتری در برابر خشکسالی مقاومت کرده و حتی در هنگام شروع خشکسالی اثرات متناقضی از خود نشان می دهند. اما این جنگل ها تا کی می توانند در برابر ضربه سخت تغییرات آب و هوایی مقاومت کنند؟
تاثیرات متضاد بر اکوسیستم ها
افزایش مداوم دما، خشکسالی های طولانی، و تبخیر و تعرق بالاتر در نهایت منجر به خشک شدن و خزان اکوسیستمها می شود، هرچند که این عوامل همچنین باعث وقوع بارشهای سنگینتر نیز میشوند. بنابراین، دانشمندان می توانند از تصاویر ماهواره ای برای نظارت بر اثر خشکسالی با ردیابی تغییرات سبزی پوشش گیاهی در طول زمان استفاده کنند.
در حالی که این تحلیل برای مرتعهای معتدل به خوبی کار میکند، تغییرات در سبزی را نمی توان به راحتی بر روی تاج پوشش جنگل های انبوه استوایی ردیابی کرد، که منجر به اثرات ناچیز خشکسالی در چنین مناطقی می شود.
که به نتیجهگیری های ناکافی در مورد تأثیرات خشکسالی در این مناطق منجر میشود. بنابراین، برای اطمینان از نتایج یکپارچه در سطح جهانی، این تیم یک تحلیل چند مرحلهای را توسعه داد که تغییرات در مناطق با پوشش برگ بالا را بهتر حل و فصل کرده و خشکسالیها را از نظر شدت آنها از سال 1980 رتبهبندی کرد.
در حالی که این تجزیه و تحلیل برای علفزارهای معتدل به خوبی کار می کند، تغییرات در سبزی پوشش گیاهی را نمیتوان بر روی تاج پوشش جنگل های انبوه استوایی ردیابی کرد، که منجر به اثرات ناچیز خشکسالی در چنین مناطقی می شود.
مناطق «نقاط داغ» شامل غرب ایالات متحده، مرکز و شرق مغولستان، و به ویژه جنوب شرقی استرالیا، که در آن داده ها با دو خشکسالی اکولوژیکی چند ساله به خوبی مستند شده همپوشانی دارند. از سوی دیگر، تیم تحقیقاتی در مورد اثرات متناقض مشاهده شده در جنگلهای استوایی و شمالی اطلاعاتی را بدست آورد.
در حالی که جنگلهای استوایی میتوانند اثرات مورد انتظار خشکسالی را تا زمانی که ذخایر آب کافی برای مهار کاهش بارندگی داشته باشند، جبران کنند، جنگلهای شمالی و توندرا به روش متفاوت خود واکنش نشان میدهند. مشخص شده است که گرم شدن آب و هوا فصل رشد جنگل های شمالی را طولانیتر میکند، زیرا رشد گیاهان در این مناطق بیشتر به دلیل دماهای پایین محدود میشود تا در دسترس بودن آب.
خشکسالیها در زمان و مکان تکامل مییابند.
نتایج نشان می دهد که تشدید خشکسالیهای بزرگ واضح است: این تیم تحقیقاتی اولین تصویر جهانی و یکپارچه از خشکسالی های بزرگ و تأثیر آنها برگیاهان را با دقت بالا تولید کرده است. با این وجود، اثرات بلندمدت این پدیدهها بر سیاره زمین و اکوسیستم های آن هنوز به طور گسترده ناشناخته باقی مانده است. درعین حال، دادهها همچنین با مشاهده سبز شدن وسیع در نواحی شمالی قطب همخوانی دارد.
کرگر میگوید: «اما در صورت کمبود شدید آب در طولانی مدت، درختان در مناطق گرمسیری و شمالی ممکن است بمیرند، که منجر به آسیب طولانی مدت به این اکوسیستم ها می شود.
پللیچیوتی ابراز امیدواری کرد که نتایج تیم به تغییر درک ما از خشکسالیها و نحوه آمادگی برای آنها کمک کند، و همچنین ما امیدواریم که فهرست موجودی خشکسالی که در دسترس عموم است، به سیاستگذاران کمک کند تا به سمت اقدامات آماده سازی و پیشگیری واقع بینانه تر هدایت شوند.
منبع: phys.org
