شهره صدری- نیکل برای گذار سبز جهانی ضروری است، اما استخراج آن فاجعهای زیستمحیطی برای مردم فیلیپین در خط مقدم استخراج این فلز مهم به بار آورده است.
وقتی باران بر مادرید ــ شهری آرام و روستایی در جنوب فیلیپین ــ میبارد، جریانهای گلآلود و قهوهای رنگ از میان شالیزارها و خانهها عبور میکنند.
برای “بِت سامبلادو”، آبهای سیلزده یادآور تکرارشوندهی نبردی است که او و همسایگانش در استان “سوریگائو دل سور” تقریباً بهتنهایی علیه استخراج نیکل به راه انداختهاند.
او از داخل رستوران کوچک و سادهاش در مرکز شهر به زبان فیلیپینی به برنامه “این هفته در آسیا” گفت: «ما دوباره از دولت میخواهیم که لطفاً استخراج معدن را متوقف کند.»
سالها پیش، او و دیگر اعضای کلیسا رهبری اعتراضات گستردهای را بر عهده گرفتند و از مسئولان خواستند تا مجوزهایی را که به شرکتهای معدنی داده شده بود دوباره بررسی کنند.
اما درخواستهای آنها بیپاسخ ماند. به گفتهی سامبلادو، تا امروز استخراج نیکل بدون وقفه ادامه دارد و همراه آن، سیلها نیز همواره جریان دارند.
او گفت: «ما دیدهایم در مکانهایی مثل “سبو” چه اتفاقی افتاده. اگر استخراج معدن را در مادرید و شهرهای اطراف متوقف نکنیم، خودمان قربانی خواهیم شد.»
در اوایل همین ماه، دهها نفر در جزیرهی مرکزی فیلیپین، “سبو”، جان خود را از دست دادند؛ زمانی که طوفان “کالماگی” سراسر کشور را درنوردید. حداقل بخشی از مرگومیرهای ناشی از سیلابهای ناگهانی و رانش زمین، نتیجهی فعالیتهای معدنی، برداشت سنگریزه و ضعف در برنامهریزی شهری گزارش شده است.
در استان نزدیک “اگوسان دل نورت”، “سیسیلیا تومالیس” شاهد شکست سه فصل متوالی کشت بوده است؛ هر فصل بر اثر سیلابهای ناگهانی نابود شده که او آنها را ناشی از جنگلزدایی مرتبط با فعالیتهای معدنی میداند.
سیسیلیا، روستایی اهل فیلیپین، گفت: «قبل از شروع استخراج نیکل، هیچ مشکلی با محصولاتمان نداشتیم.»
او افزود: «شرکت معدنی و حتی دولت محلی هیچ کمکی به ما نکردهاند»، و داستانی مشابه سامبلادو را تعریف کرد ، دربارهی آبهای گلآلودی که محصولات روستا را نابود کردهاند.
قبل از استخراج نیکل، با محصولاتمان مشکلی نداشتیم.
فعالان محیطزیست میگویند روش استخراج روباز در معادن نیکل، خاک سطحی غنی از مواد مغذی و پوشش گیاهی را از بین میبرد، حاصلخیزی خاک را کاهش میدهد و زیستبومها را دچار اختلال میکند.
بهگزارش آمار رسمی، فیلیپین دومین تولیدکنندهی بزرگ نیکل در جهان است و فقط در سال گذشته حدود ۱.۰۴ میلیارد دلار از این فلز را صادر کرده است. بخش عمدهای از آن به چین فرستاده میشود.
عملیات استخراج نیکل در سراسر جنوب فیلیپین به سرعت در حال گسترش است.
در شهر “کلاور” در استان “سوریگائو دل نورت”، بارجهای چینی در امتداد ساحل صف کشیدهاند تا سنگ معدن نیکل را بارگیری کنند. دامنههای کوه که از بزرگراه دیده میشوند، بهکلی توسط فعالیتهای معدنی لخت و بیپوشش شدهاند.
و در جزیرهی “دیناگات”، که در سال ۱۹۳۹ به عنوان منطقهی ذخیرهی معدنی اعلام شد، جنگلزدایی گسترده در اعماق جزیره ــ بهویژه در نزدیکی شهر “کاگدیانائو” ــ کاملاً مشهود است.
وعدههای پوچ
گزارشی که ماه جاری توسط سازمان غیردولتی آمریکایی حقوق آب و هوا منتشر شده، از شرکتهای استخراج نیکل و مشتریان زنجیرهی پاییندستی آنها ، از جمله تولیدکنندگان خودروهای برقی و باتری – خواسته است تا اقدامات فوری برای جلوگیری و جبران خسارتهای زیستمحیطی و نقض حقوق بشر ناشی از فعالیتهای معدنی انجام دهند.
در این گزارش ۱۲۵ صفحهای با عنوان “وعدههای پوچ: استخراج نیکل در فیلیپین، تهدیدی برای حقوق بشر و عاملی در افزایش آسیبپذیری اقلیمی”، پژوهشگر “کریستا شنوم” بیان میکند که استخراج نیکل – هرچند برای گذار جهانی به انرژی پاک حیاتی است – در حال نابود کردن معیشت کشاورزان و ماهیگیران، ایجاد ناامنی غذایی و آلوده کردن آب آشامیدنی است.
شنوم گفت: «فوریت بحران اقلیمی نباید بهانهای برای استخراج بیپایان مواد معدنی مانند نیکل و نادیده گرفتن پیامدهای جدی آن بر جوامع آسیبپذیر و اکوسیستمها باشد.»
او افزود: «دولت باید با اولویت دادن به حقوق و رفاه جوامع محلی معدنکار- که خود هیچ نقشی در ایجاد بحران اقلیمی ندارند – شرکتها را در برابر سوءاستفادهها و آسیبهای زیستمحیطی مسئول بداند.»
در مراسم رونمایی گزارش در تاریخ ۴ نوامبر، کریستا شنوم خواستار تعلیق فوری صدور مجوزهای جدید استخراج معدن شد تا زمانی که صنعت بتواند پایبندی کامل خود را به قوانین زیستمحیطی و حقوق بشر اثبات کند.
او به خبرنگاران گفت: «ما از دولت میخواهیم که صدور مجوز برای معادن جدید را متوقف کند تا زمانی که این صنعت رفتار خود را اصلاح کند. اگر صنعت قوانین را رعایت نمیکند، اگر اجرای آنها ناقص است، افزودن معادن بیشتر واقعاً نگرانکننده است.»
سازمان سازمان بینالمللی حقوق آب و هوا تأکید کرد که افزایش تقاضا برای خودروهای برقی در فیلیپین، فوریت این بحران را آشکارتر کرده است.
فروش خودروهای برقی در این کشور از هزار دستگاه در سال ۲۰۲۲به بیش از 20 هزار دستگاه در نهماه نخست سال ۲۰۲۵ رسیده است.
شنوم گفت: «اگر شرکتهای تولیدکننده خودروهای برقی میخواهند خود را بهعنوان رهبران جهانی در مبارزه با تغییرات اقلیمی معرفی کنند، باید از شرکتهای معدنی در زنجیرهی تأمین خود بخواهند که به حقوق جوامع محلی احترام بگذارند و به رفتارهای مخربِ زیستمحیطی پایان دهند.»
راهحلِ جعلی
با وجود این هشدارها، رئیسجمهور فردیناند مارکوس جونیور بار دیگر حمایت دولتش از بخش معدن را تأیید کرده است.
او در کنفرانس و نمایشگاه معدن فیلیپین 2025 گفت که عملیات معدنی باید با تعهدات بینالمللی زیستمحیطی هماهنگ باشد و جان مردم در جوامع میزبان را به خطر نیندازد.
مارکوس اظهار داشت: «استخراج غیراخلاقی و غیرمسئولانه در کشور ما جایی ندارد. ما قوانین را بهطور جدی در برابر اقداماتی که جنگلها را نابود میکند، رودخانهها را آلوده میسازد و جان انسانها را تهدید میکند، اجرا خواهیم کرد.»
او افزود: «معدن باید سازندهی جوامع باشد، نه باری بر دوش آنها» و تأکید کرد که درآمدهای حاصل از استخراج باید مزایای ملموس برای مردم فیلیپین به همراه داشته باشد.
تغییر و تحول پس از استخراج، عادلانه و پایدار، تنها راه پیشرو است
جیبی گارگانرا، مدافع ضد استخراج معدن
با این حال، منتقدان استدلال میکنند که حمایت دولت از استخراج معدن – که بهعنوان بخشی از گذار جهانی به انرژی پاک توجیه میشود – چرخهی بهرهکشی را تداوم میبخشد.
جیبی گارگانرا، هماهنگکنندهی ملی سازمان حمایت از محیط زیست آلیانسا تیگیل مینا (ائتلاف پایان دادن به استخراج معدن)، رویکرد کنونی استخراج مواد را «راهحلی جعلی برای بحران اقلیمی» خواند.
او در بیانیهای گفت: «استخراج بیشتر نیکل، مس، کبالت و سایر مواد معدنی گذار به اصطلاح سبز، یک راهحل جعلی برای بحران اقلیمی است، زیرا صرفاً سیستمی را تداوم میبخشد که عامل ویرانیهای زیستمحیطی و بیعدالتی اجتماعی بوده است.»
او افزود: “تحولِ پس از استخراج، عادلانه و پایدار، تنها راه پیشرو است. کرامت و رفاه مردم و سلامت محیط زیست باید در کانون هرگونه راهحلی برای بحران اقلیمی قرار گیرد.”
منبع: هفته آسیا
