شهره صدری- تحقیقات جدید نشان میدهد که قارههای جهان با سرعت فزایندهای در حال خشک شدن هستند که این امر موجودی بلندمدت آب شیرین را تهدید کرده و باعث افزایش سطح دریاها میشود. میلیونها نفر در سراسر جهان در حال حاضر با خشکسالیهای مرگبار روبرو هستند.
ذخیره آب خشکی، کل مقدار آبی است که در خشکیها ذخیره شده است، از جمله یخ، آب سطحی، آبهای زیرزمینی و رطوبت خاک. اگرچه خشکسالیهای کوتاهمدت غیرعادی نیستند، مطالعات اخیر تغییرات بلندمدت در ذخیره آب خشکی جهانی را مشاهده کردهاند.
یک مطالعه جدید که بر اساس دادههای جمعآوری شده بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ توسط مأموریتهای GRACE و GRACE-FO ناسا انجام شده است، دریافت که این تغییرات دائمی هستند و با سرعتی نگرانکننده در حال شتاب گرفتن میباشند.
براساس نتیجه این تحقیق که در ماه ژوئیه در مجله Science Advances منتشر شد، مناطقی که تحت تأثیر خشکی قرار میگیرند، سالانه به اندازهی دو برابر مساحت کالیفرنیا در حال گسترش هستند. در نیمکره شمالی، این امر منجر به ظهور چیزی شده است که محققان آن را «مناطق ابرخشکی» مینامند، به معنی نقاط داغ و بههمپیوستهای از خشکسالی در مقیاس قارهای. اگرچه مناطقی نیز وجود دارند که مرطوبتر میشوند، اما توازن به طور قاطع به سمت خشکشدگی گسترده در حال تغییر است.
محرک این تغییر، تخلیه آبهای زیرزمینی در مقیاس بزرگ است؛ یعنی کاهش بلندمدت ذخیره آب در سفرههای زیرزمینی به دلیل پمپاژ گسترده آن، که عمدتاً برای مصارف کشاورزی صورت میگیرد. این پدیده مسئول ۶۸ درصد از تغییرات مشاهده شده در ذخیره آب خشکی است. دلایل دیگر شامل اتلاف آب در مناطق با عرض جغرافیایی بالا مانند کانادا و روسیه است که در آن یخ و پرمافراست (یخ دائمی) به دلیل افزایش دما در حال ذوب شدن و همچنین خشکسالیهای شدید در آمریکای مرکزی و اروپا هستند.
به گفته نویسندگان، پیامدهای این روند عمیق است و میتواند در مقیاس جهانی احساس شود. در ابتدای اندازهگیریهای این مطالعه در سال ۲۰۲۰، حدود ۶ میلیارد نفر، یا ۷۵ درصد از جمعیت جهان، در مناطقی با کاهش دسترسی به آب شیرین زندگی میکردند. کاهش ذخیره آب خشکی به معنای افزایش آب دریا است که در نهایت باعث تسریع بالا آمدن سطح دریاها میشود. این مطالعه هشدار میدهد که این فرآیند اکنون سهم بیشتری در افزایش سطح دریاها نسبت به ذوب شدن ورقههای یخ دارد.
این پژوهش در پی انتشار گزارشی از سوی کنوانسیون سازمان ملل برای مقابله با بیابانزایی انجام شد که نشان داد برخی از شدیدترین رویدادهای خشکسالی که تاکنون ثبت شدهاند، از سال ۲۰۲۳ به وقوع پیوستهاند. دهها میلیون نفر، به ویژه در جنوب و شرق آفریقا، به دلیل تأثیرات ترکیبی سوء مدیریت منابع آب، ال نینو، و تغییرات آب و هوایی، دچار ناامنی غذایی، سوءتغذیه و مهاجرت اجباری شدهاند. به عنوان مثال، بر اساس این گزارش، در سومالی، تخمین زده میشود که خشکسالی به تنهایی عامل ۴۳,۰۰۰ مورد مرگ اضافی در سال ۲۰۲۲ بوده است.
این گزارش نقاط داغ خشکسالی را در سراسر جهان، از مدیترانه گرفته تا آمریکای مرکزی و جنوبی و جنوب شرق آسیا، شناسایی میکند. به عنوان مثال، در اسپانیا، ۶۰٪ از زمینهای کشاورزی در آوریل ۲۰۲۳ با خشکسالی مواجه بودند، در حالی که ۸۸٪ از خاک ترکیه در حال حاضر در معرض خطر بیابانزایی قرار دارد.
ابراهیم ثیاو، دبیر اجرایی کنوانسیون سازمان ملل برای مقابله با بیابانزایی، گفت: «خشکسالی دیگر یک تهدید دوردست نیست. این مشکل اینجاست، در حال تشدید است و نیازمند همکاری فوری جهانی است.» وی افزود: «زمانی که انرژی، غذا و آب همزمان از بین میروند، جوامع شروع به متلاشی شدن میکنند. این همان وضعیت عادی جدیدی است که باید برای آن آماده باشیم».
برای مقابله با این چالشهای جدید، گزارش بر لزوم «اقدام فوری که شامل راهحلهای سیستمی و بینبخشی و همکاری بینالمللی باشد» تأکید میکند، و به ویژه بر تقویت اکوسیستمها و بهبود مدیریت آب با تضمین حفظ دسترسی عادلانه به منابع تمرکز دارد.
بر اساس این گزارش، راهحلهای سریع برای کاهش این مشکل در دسترس است.
به عنوان مثال، در برخی نقاط جهان، تا ۸۰ درصد از آب موجود به دلیل نشت در زیرساختهای آبی قدیمی یا ناکارآمد از بین میرود. تعمیر و نگهداری از این زیرساختها میتواند دسترسی به آب شیرین را برای برخی جوامع به طور قابل توجهی افزایش دهد.
با این حال، این اقدام به تنهایی کافی نیست. اقدام قاطع برای کاهش تغییرات آب و هوایی از طریق کاهش انتشار گازهای گلخانهای همچنان حیاتی است. به همین ترتیب، تغییر به سمت شیوههای کشاورزی پایدارتر بسیار مهم است، با توجه به اینکه این بخش بزرگترین مصرفکننده آب شیرین در جهان محسوب میشود.
منبع: earth.org
