شهره صدری- به گزارش نیویورک تایمز- چین قرار است بزرگترین سد و نیروگاه آبی را در تبت زلزله خیز بسازد. اما چین در مورد این پروژه که می تواند کشورهای مجاور را تحت تاثیر قرار دهد، مرموزانه رفتار میکند.
چین ادعا میکند سدی در مدوگ، شهرستانی دورافتاده در تبت خواهد ساخت که می تواند سه برابر بیشتر از سد سه دره – بزرگترین نیروگاه آبی فعلی جهان- برق تولید کند. آخرین پروژه زیرساختی عظیم چین، در صورت تکمیل، بزرگترین سد برق آبی جهان در ارتفاعات فلات تبت در مرز با هند خواهد بود.
به گفته مقامات چینی، سد برق آبی موتوئو که در تبت ساخته میشود، کلید تلاش این کشور برای دستیابی به اهداف انرژی پاک است. پکن همچنین پروژه های زیرساختی را راهی برای تحریک اقتصاد کند چین و ایجاد شغل می داند.
اما این پروژه نگرانیهایی را در میان فعالان محیطزیست و همسایگان چین ایجاد کرده است – تا حدی به این دلیل که پکن در مورد آن خیلی کم حرف میزند.
منطقه ای که سد در آن ساخته می شود در معرض زلزله است. رودخانه تبت که سد بزرگ چین روی آن ساخته میشود، یارلونگ تسانگپو نام دار دکه در هند با عنوان رودخانه برهماپوترا در بنگلادش با نام جامونا شناخته میشود. احداث سد در بالای این رودخانه باعث نگرانی هایی در هند و بنگلادش در مورد امنیت آبی شده است.
چه چیزی در مورد پروژه درز کرده است؟
چین در اواخر دسامبر اعلام کرد که دولت ساخت پروژه موتوئو در پایین دست یارلونگ تسانگپو را تایید کرده است، اما جزئیات کمی در مورد آن منتشر کرده است. این شامل هزینه پروژه، محل تامین پول، شرکتهایی که درگیر هستند و احتمال آواره شدن چند نفر میشود.
آنچه مشخص است این است که این سد در شهرستان مدوگ در تبت، در یک دره شیب دار احداث خواهد شد که در آن رودخانه یک چرخش نعل اسبی به نام «خم بزرگ» ایجاد می کند، سپس در حدود 1980 متر در طول تقریبا 48 کیلومتر پایین میرود .
طبق برآورد شرکت دولتی برق چین یا پاورچینا در سال 2020، با مهار انرژی جنبشی این افت ارتفاع در رودخانه، نیروگاه برق آبی میتواند 300 میلیارد کیلووات ساعت انرژی در سال تولید کند. این سه برابر ظرفیت سد سه دره، بزرگترین سد در حال حاضر جهان است که حدود 34 میلیارد دلار برای چین هزینه داشت.
چین فاش نکرده است که کدام شرکت در حال ساخت این سد است، اما برخی از تحلیلگران می گویند که پاورچاینا ، بزرگترین سازنده زیرساخت های انرژی آبی کشور، به احتمال زیاد در این امر دخیل است. این شرکت به درخواست ها برای اظهار نظر پاسخ نداد.
کارشناسان می گویند ساخت و ساز در گریت بند، دره ای به عمق 500 متر و بدون جاده، به دلیل چالش های فنی احتمالاً یک دهه طول خواهد کشید.
حتی طرح اولیه سد ناشناخته است.
فن شیائو، مهندس ارشد اداره زمین شناسی سیچوان در گفتگو با با نیویورک تایمز گفت: یک پیشنهاد که به نظر او رویکردی محتمل است، شامل ساختن سدی در نزدیکی قله گریت بند و هدایت آب از طریق تونلهای عظیم حفر شده به درون دره بود.
شی جین پینگ، رهبر ارشد چین، وعده داده است که انتشار کربن در این کشور در حدود سال 2030 به گمترین حد خواهد رسید، زیرا منابع تجدیدپذیر جایگزین زغال سنگ می شود. حزب کمونیست حاکم، که از پروژههای عظیم عمومی برای نشان دادن مهارت مهندسی خود استفاده میکند، سالها مطالعاتی را بر روی یافتن راههایی برای بهرهگیری از قدرت رودخانه یارلونگ تسانگپو انجام داده است.
آیا مخاطرات محیط زیستی وجود دارد؟
همان نیروهایی که خم بزرگ را در این رودخانه ایجاد کرده اند، خطری برای سدی خواهد شد که چین قصد ساخت آن را دارد. فلات تبت میلیون ها سال پیش بر اثر برخورد صفحات زمین ساختی هند و اوراسیا به وجود آمد. تا به امروز، صفحه هند همچنان به آرامی به سمت صفحه اوراسیا در حال حرکت است، به همین دلیل است که هیمالیا مرتباً تحت تأثیر زلزله قرار می گیرد.
چنین رخدادهای لرزه ای ایمنی سدها را تهدید میکند. مقامات چینی گفتند که پس از زلزله 7.1 ریشتری که در ماه ژانویه 2025 در نزدیکی شهر شیگاتسه رخ داد و بیش از 120 کشته برجای گذاشت، شکاف هایی روی پنج سد نیروگاه آبی در تبت ایجاد شد.
حتی اگر سد موتوئو به اندازه کافی برای مقاومت در برابر زلزله ایمن شده باشد، مهار رانش زمین و جریان گل و لای ناشی از زمین لرزه ها دشوار است و میتواند باعث مرگ افرادی شود که در اطراف زندگی می کنند. کارشناسان می گویند حفاری های عظیم در ساخت سد می تواند چنین بلایایی را محتمل تر کند.
چه بر سر مردم تبت میآید؟
به سختی می توان فهمید که تبتی ها و اعضای دیگر گروه های قومی کوچکتر که در این منطقه زندگی می کنند چگونه از این پروژه استقبال می کنند. تبت به شدت توسط حزب کمونیست محدود شده است، بطوری که مردم چینهان را مجبور به کوچ به فلات کرده و به شدت فرقه بودیسم تبتی را کنترل می کند. بازدید از تبت فقط با مجوز برای خارجی ها امکان پذیر است و معمولا برای خبرنگاران خارجی ورود به تبت ممنوع است.
بر اساس یک گزارش خبری، تبتیها در گذشته تظاهراتی علیه پروژههای سدهای برق آبی برگزار کردهاند که تهدیدی برای جابجایی آنها بوده است، از جمله تظاهرات سال گذشته در استان سیچوان.
انتظار می رود پروژه سد موتوئو تغییرات بیشتری را در مدوگ که زمانی دورافتاده ترین شهرستان چین بود، ایجاد کند. به گفته متیو آکستر، محقق تبتی مستقر در هند، دولت بزرگراه هایی را در این منطقه ساخته است که در سال های اخیر گردشگران و مسافران ماجراجو را به خود جذب کرده است.
اکنون، مردم مجبور به جابجایی هستند تا راه را برای سد باز کنند. این جابجایی ممکن است نیاز به زیر آب رفتن زمینهای کشاورزی و شهرها نیز داشته باشد. مشخص نیست چند نفر ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند. مدوگ 15000 نفر جمعیت دارد.
به گفته آقای فن، تبت، که پهناور اما کم جمعیت است، به انرژی زیادی نیاز ندارد و ظرفیت تخمینی سد نیز از آنچه استان های همسایه نیاز دارند فراتر خواهد رفت. در نزدیکی سیچوان و یوننان نیروگاه های برق آبی زیادی وجود دارد که انرژی بیشتری نسبت به نیاز منطقه تولید می کنند. و ارسال نیرو در فواصل طولانی به سایر نقاط چین گران خواهد بود.
واکنش هند و بنگلادش چگونه است؟
این سد میتواند بر افرادی که در پایین دست در ایالت های آروناچال پرادش و آسام هند و همچنین بنگلادش زندگی می کنند تأثیر بگذارد. دانشمندان در هند و بنگلادش از چین خواستهاند تا جزئیات برنامههای خود را به اشتراک بگذارد تا بتوانند خطرات پروژه را بهتر ارزیابی کنند. دیپلماتهای هندی همچنین از پکن خواستهاند که اطمینان حاصل کند که این پروژه به کشورهای پایین دست آسیبی نمیرساند. چین ادعا میکند اقداماتی را برای جلوگیری از عواقب منفی برای همسایگان خود اتخاذ کرده است.
ژنوو دانلون می، محقق انجمن جهانی آکسفورد مستقر در بریتانیا که در مورد سیاست آب و درگیریهای محیطزیستی مطالعه میکند، گفت که پنهان کاری چین به بی اعتمادی دامن میزند. او گفت: بدون انتشار دادههای هیدرولوژیکی و طرحهای دقیق برای سد توسط پکن، هند و بنگلادش در عدم اطلاع از اثرات این سد باقی ماندهاند، بنابراین آمادهسازی برای کاهش اثرات احتمالی آن دشوارتر است.
هم چین و هم هند یکدیگر را به تلاش برای اعمال کنترل بر منابع آب برای منافع استراتژیک یا اقتصادی متهم کرده اند ، چیزی که برخی کارشناسان و مقامات آن را «هژمونی آبی» می نامند. این سد را میتوان راهی برای نمایش قدرت چین در نزدیکی مرز مورد مناقشه با هند، از جمله در آروناچال پرادش، که چین آن را قلمرو خود میداند، در نظر گرفت.
خانم دانلون گفت، از آنجایی که چین در بالادست است، میتواند تصمیماتی بگیرد که مستقیماً بر جریان آب در پایین دست تأثیر بگذارد و باعث ایجاد ترس در هند شود.
برخی از مقامات هندی پیشنهاد کردهاند که یک سد بزرگ در یکی از شاخههای برهماپوترا برای ذخیره آب و مقابله با هرگونه کاهش جریانی که ممکن است سد تبت ایجاد کند، احداث کنند. اما دکتر رودرا از هیئت کنترل آلودگی بنگال غربی گفت که چنین سدی می تواند مشکلات مشابهی را در حاصلخیزی و فرسایش خاک ایجاد کند.
منبع: نیویورک تایمز
