شهره صدری – اسرائیل در جنگ خود علیه حزبالله لبنان هزاران تن مهمات بر سر لبنان ریخته است که تنها باعث آسیبهای محیط زیستی بزرگ شده ، بلکه امنیت غذایی و سلامت عمومی را به خطر میاندازد.
علی الشعار، کشاورزی از جنوب الحبریا در لبنان، با وجود فرار همسایگان خود و تداوم حملات هوایی اسرائیل از ترک زمین خود امتناع کرد. الشعار نزدیک به 14 ماه مزارع خود را زیر سایه جنگ شخم زد. اکنون، با برقراری آتش بس شکننده، تهدید فوری برطرف شده است. اما محصولات زراعی او که زمانی پر رونق بود، سوخته اند و زیر لایهای از گرد و غبار و زبالهها از بین رفتهاند.
در طول سال گذشته، جنگ در لبنان بین اسرائیل و حزبالله به دلیل حمله 7 اکتبر حماس درگرفت. آتشبس پس از آن در اواخر نوامبر و پس از گلوله باران بیامان اسرائیل به جنوب لبنان اجرایی شد.
به گزارش خبرگزاری ملی لبنان این درگیری بحران محیط زیستی شدید این کشور را بدتر کرده است. لبنان از پیش با بحران های محیط زیستی جدی بهدلیل سال ها فساد و حکومت ضعیف روبرو بوده و حال با حمله گسترده اسرائیل این کشور با ترس از توانایی در تامین نیازهای غذایی محلی مواجه است.
درگیری ها کشاورزی را نابود کرده است
پس از اینکه نیروهای نظامی اسرائیل هزاران تن مهمات را در جنوب لبنان تخلیه کردند – از جمله فسفر سفید که سلاح ممنوعه بین المللی است – بخش کشاورزی این کشور که 80 درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد، در مرز ویرانی قرار گرفته است.
بیش از 37 روستا، مزرعه و باغ در جریان خشونت ها ویران شد. حسین اسماعیل، رئیس سابق انجمن صاحبان روغن زیتون در جنوب، می گوید: «فصل برداشت زیتون مصادف با تشدید درگیری بود و بسیاری از مردم نتوانستند به باغات خود برسند».
به گفته اسماعیل، که انجمن وی تلفات را 80 درصد در تمام مناطق تخمین می زند، کل نخلستان ها به دلیل فسفر و بمب های آتشزا سوختند.
اسماعیل می افزاید: «این درختان چندین سال زمان نیاز دارند تا احیا شوند. بیشتر درختان در روستاهای خط مقدم از بین رفته یا سوزانده شدند، در حالی که برخی دیگر میوه های خود را پیش از موعد ریختند و زیتون ها فاسد شدهاند».
در مناطقی مانند مایمز، منطقه هاسبایا، که 90 درصد زمین به زیتون اختصاص دارد، کشاورزان به دلیل ترس از تشدید خشونت، علیرغم اینکه از بمباران مستقیم در امان بودند، اقدام به برداشت زودهنگام زیتون کردند.
به گفته وهیب مدی، رئیس تعاونی زراعت مایمز، برداشت ناگهانی باعث کاهش 20 درصدی تولید روغن زیتون شد.
در سراسر منطقه، تأثیرات جنگ فراتر از تولید زیتون در بخش کشاورزی بوده است. کشاورزان در امتداد رودخانه حسبانی تنها حدود 20 درصد از زمین های خود را زیر کشت می بردند که منجر به از دست دادن بیشتر محصولات سبزیجات و میوه شد.
الشعار می گوید: «به دلیل تهدید در جنگ، بیشتر روزها فقط چند ساعت کار می کردیم. در طرحی در شبعا، من و دوستم گل کلم و کلم کشت کردیم، اما حملات هوایی کل محصول را از بین برد. من حداقل 10000 دلار از دست دادم». محصولات سیب و گیلاس او در کوه سادانا به سرنوشت مشابهی دچار شد زیرا حملات هوایی برداشت را غیرممکن کرد.
جنگل های لبنان در معرض تهدید
خسارات محیطزیستی این درگیری فراتر از کشاورزی به جنگلها و بهداشت عمومی کشیده میشود و هشدارها را در میان کارشناسان به صدا در میآورد.
به گفته جورج متری، مدیر برنامه زمین و منابع طبیعی در دانشگاه بالامند، آتش سوزیهای ناشی از جنگ هزاران هکتار از فضای سبز را ویران کرده است.
او میگوید: «بررسی اولیه ما در سال 2024 نشان میدهد که 5745 هکتار سوخته است که شامل 2165 هکتار جنگل و 908 هکتار زمین کشاورزی است».
هالا کیلانی، رئیس سازمان محیط زیست IndyACT، این ویرانی را “فوری و بلندمدت” توصیف می کند. بیش از پنج میلیون متر مربع از زمین های جنگلی که دارای تنوع زیستی منحصر به فردی است، سوخته است». کیلانی میگوید این اکوسیستمها برای کاهش آب و هوا و حفظ حیات در نسلها حیاتی هستند.
به گفته جلال حلوانی، مدیر آزمایشگاه علوم محیطی و آب در دانشگاه لبنان، آسیب های زیرساختی و آلودگی محیط زیستی وضعیت را تشدید می کند. او خاطرنشان می کند که بحران آب لبنان، که در حال حاضر یک موضوع مبرم در زمان صلح است، به دلیل جنگ ادامه یافته “ترکیب” شده است.
مواجه منابع آب لبنان با سقوط
حلوانی توضیح می دهد: «لبنان آب مازاد ندارد. در حالی که بارندگی قابل توجهی دریافت می کنیم، مدیریت ضعیف منابع آب توانایی ما را برای بهره مندی کامل از آن تضعیف کرده است».
مشکلات آبی کشور ناشی از چندین دهه زیرساخت ضعیف ذخیرهسازی منابع آب است که منجر به تخلیه آب های زیرزمینی به ویژه در مناطق ساحلی می شود. حلوانی میگوید: «در این مناطق، پمپاژ آب برای رفع نیاز جمعیت رو به رشد، سطح شوری را افزایش داده است».
جنگ این منابع را با تخریب زیرساختهای حیاتی آب، از جمله شبکهها و مخازن تحت فشار قرار داده است. مواد شیمیایی سمی از سلاح های ممنوعه مانند فسفر و سرب، محیط زیست را آلوده کرده اند، زیرا بارندگی و نفوذ آب در خاک آلاینده ها را به عمق منابع آب زیرزمینی منتقل می کند.
حلوانی میافزاید «آلودگی محیط زیست در لبنان چند وجهی است، اما آلودگی آب خطرناک ترین است. این امر چالشهای مهمی را در تامین آب آشامیدنی، بازسازی شبکهها و بازسازی زیرساختها ایجاد میکند که پرهزینه و زمانبر است».
او هشدار می دهد که وقتی جمعیت آواره به مناطقی با زیرساخت های ویران شده و آلودگی آب باز می گردند، یک بحران اجتماعی در حال وقوع است.
مه آلودگی بر فراز بیروت
نجات عون صلیبا، نماینده مجلس و کارشناس شیمی اتمسفر، تلاش ها را برای درک تأثیر آلاینده های مربوط به جنگ بر سلامت عمومی رهبری می کند.
او میگوید: «ما در حال انجام مطالعهای در دانشگاه آمریکایی بیروت هستیم که بر آلایندههای تولید شده توسط دیزل ژنراتورها و مواد شیمیایی موجود در مهمات مورد استفاده در طول درگیری متمرکز است. این گازهای گلخانه ای همراه با زباله های ناشی از حملات هوایی و سایر فعالیتهای مرتبط با جنگ، مه سیاه مداومی را بر سر پایتخت ایجاد کردند».
صلیبا با اشاره به اینکه مه حاوی ذرات سمی، فلزات سنگین، محصولات جانبی سوخت موشک و انتشارات ناشی از سوختن پلاستیک و مواد دیگر است، میگوید: «این ترکیبی از ذرات ریز مضر مانند دیوکسینها، هیدروکربنهای چند حلقهای و فرمالدئید است».
کیلانی با تاکید بر نگرانیهای صلیبا، خاطرنشان میکند که جنگها همچنین گازهای گلخانهای قابل توجهی تولید میکنند که به ندرت به حساب میآیند و از نقطه کور جهانی در مورد انتشارات گلخانهای ناشی از درگیریهای نظامی انتقاد میکند.
به گفته صلیبا، قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این آلاینده ها، بیش از 50 روز متوالی در برخی مناطق، خطرات جدی برای سلامتی به همراه دارد. وی هشدار داد که آلودگیها میتوانند به پوست نفوذ کنند و بر تمام اندامها تأثیر بگذارند، و به ساکنان توصیه کرد با درآوردن لباسها در هنگام ورود به خانه، دوش گرفتن و تمیز کردن محل زندگی با آب و صابون، احتیاطهای لازم را انجام دهند.
به گفته محمد العبیاد، مشاور وزیر لبنان، وزارت محیط زیست لبنان نمونه برداری از خاک را برای ارزیابی آلودگی بمب های فسفری و دیگر مهمات آغاز کرده است.
در حالی که بارانهای زمستانی ممکن است آلودگی هوا را کاهش دهد، سیستم نظارت بر کیفیت هوای کشور نیازمند فعالسازی مجدد است، هدفی که این وزارتخانه با بانک جهانی و برنامه محیط زیست سازمان ملل دنبال میکند.
کیلانی میگوید: «تخریبهایی که در سال گذشته انجام شد، دهها سال طول میکشد تا بهبود یابد. اکوسیستم ها مختل شدهاند، جنگلها از بین رفتهاند و خاک و آب آلوده شدهاند. بهبود مستلزم تلاشهای طولانیمدت و هماهنگ برای احیای تنوع زیستی، احیای زمینهای کشاورزی و رسیدگی به آلودگی است – چالشهایی که با بحرانهای اقتصادی و زیرساختی موجود لبنان ترکیب شدهاند.»
منبع: یورونیوز
