شهره صدری – نوشته دکتر کاوه مدنی – بر کسی پوشیده نیست که سیاره زمین در حال گرم تر شدن است. همه ما آن را احساس میکنیم، از گرمای شدید که انسانها و حیوانات را در خاورمیانه و هند میکشد تا آتشسوزیهای عظیم جنگلی که جوامع را در غرب ایالات متحده و کانادا ویران میکند. تغییرات آب و هوایی اکنون برای همه ما یک واقعیت است و گرمای شدیدی که احساس می کنیم چیزی است که ما را در این دنیای تقسیم شده متحد می کند. بسیاری از ما دی اکسید کربن را به عنوان اولین گاز گلخانهای می شناسیم که باعث گرم شدن کره زمین می شود.
اما آیا این همه چیز است؟
CH4، با نام شناخته شده متان، یکی دیگر از گازهای گلخانه ای بسیار مهم است که ما به اندازه کافی درباره آن نمی شنویم. متان قوی تر است و سیاره زمین را دهها برابر سریعتر از دی اکسیدکربن گرم میکند. علیرغم عدم شهرت در رسانه ها، این آلاینده آب و هوا در حال حاضر از سریع ترین رشد خود از دهه 1980 برخوردار است. و کاهش انتشار متان با یک مزیت محیطزیستی و بهداشتی فوری همراه است: کاهش آلودگی هوا.
بدون تمرکز جدی و فوری بر متان، بشر نمی تواند به اهداف اقلیمی خود برسد و روند منحنی گرمایش جهانی را خم کند.
ممکن است شگفتزده شوید وقتی بدانید که انتشار متان از بخش غذا و کشاورزی (۴۰%) بیشتر از بخش انرژی -سوخت فسیلی – (۳۵%) است. بله، متانی که توسط دامها تولید میشود (۳۲%) بیشتر از متانی است که توسط نفت و گاز تولید میشود (23%). این اطلاعاتی اطمینانبخش برای گیاهخواران است، زیرا مصرف کمتر گوشت و محصولات لبنی میتواند به طور چشمگیری انتشار متان را کاهش دهد. با این حال، کشت برنج نیز مقدار زیادی متان تولید میکند (۸%)، که قابل مقایسه با انتشار متان از زغال سنگ (۱۲%) است. پسماندهای آلی (محل های دفن پسماند و فاضلاب) سومین عامل مهم در تولید متان ناشی از فعالیت انسانی هستند و اهمیت بسیار زیادی در کاهش مصرف و هدر رفت غذا دارند.”
متان به دلیل ساختار شیمیایی خود می تواند گرمای بیشتری را در اتمسفر به دام بیندازد و در 20 سال اول پس از انتشار بیش از 80 برابر مضرتر از دی اکسیدکربن باشد. این گاز گلخانه ای مسئول یک سوم کل گرم شدن – زمین – از زمان انقلاب صنعتی است. اما این تمام داستان نیست. متان همچنین یکی از عوامل اصلی تشکیل ازن است، یک آلاینده زیانآور هوا که به انسان، اکوسیستم و تولیدات کشاورزی آسیب می رساند. هرساله نیم میلیون نفر مرگ زودرس در سراسر جهان بدلیل ازن تولید شده از متان ناشی از فعالیت انسانی رخ میدهد.
پس چرا برای مدت طولانی کسی در مورد آن صحبت نمی کرد؟
این امر می تواند دلایل متعددی داشته باشد. اما یکی از موارد مهم نامرئی بودن متان است. ردیابی این آلاینده بسیار سخت است یا شاید خیلی سخت بود. بنابراین، برای مدت طولانی، ما تصور روشنی از جایی که متان از آنجا می آید (مانند نشت از تجهیزات استخراج، پردازش و توزیع نفت و گاز) نداشتیم، و در مورد چگونگی برآورد آن نیز اتفاق نظر وجود نداشت.
نوآوریهای فناورانه و پیشرفتهای علمی تغییردهنده بازیها بودند و امید و حرکت بسیاری را ایجاد کردند که برای شکل گیری جرقه اقدامات موثر سیاسی در سطح جهانی ضروری بود.
اکنون میتوانیم با استفاده از ماهوارهها و سنجش از دور مناطق بزرگ متانزا را شناسایی کنیم. ما همچنین به طیف متنوعی از محصولات فنآورانه و مجموعه رو به رشدی از ادبیات علمی در مورد عملی ترین راه های مبارزه با انتشار متان دسترسی داریم. دههها تلاش برای حمایت و افزایش آگاهی جهانی در مورد متان، توسعه مشارکتها و پلتفرمهای مختلف برای ردیابی متان و تقویت راهکارهای سیاستی و کاهشی قابل اجرا را تشویق کرده است. مانند ائتلاف آب و هوا و هوای پاک، رصدخانه بینالمللی انتشار متان برنامه محیطزیست سازمان ملل، ابتکار عمل جهانی متان، CoMAT ابزاری برای تخمین کاهش میزان آلودگی متان از صنایع صنایع نفت و گاز در یک کشور، برنامه اقدام نقشه راه متان و همچنین برنامه کمک نکسوس در دانشگاه سازمان ملل متحد.
تنها سه سال پیش، جامعه بینالمللی تعهدی داوطلبانه برای کاهش انتشار گاز متان ناشی از فعالیت بشر تا 30 درصد در عرض یک دهه را راه اندازی کرد.
تاکنون 158 کشور (از جمله اتحادیه اروپا) که مسئول بیش از 50 درصد انتشار متان ناشی از فعالیت انسان در جهان است، به این جنبش پیوسته اند. با پتانسیل جلوگیری از گرم شدن 0.2 درجه سانتیگراد تا سال 2050، از دست دادن 26 میلیون تن محصولات، 73 میلیارد ساعت کار از دست رفته به دلیل گرمای شدید، 775000 بستری در بیمارستان مرتبط با آسم و 255000 مرگ زودرس در هر سال.
طی 10 سال گذشته، 115 شرکت در بیش از 60 کشور جهان، که 40 درصد نفت و گاز جهان را تولید می کنند، به شراکت نفت و گاز متان پیوسته اند تا از گزارش دقیق و شفاف متان در صنعت نفت و گاز اطمینان حاصل کنند.
سال گذشته، در کاپ 28 در امارات متحده عربی، 50 شرکت که بیش از 40 درصد از تولید جهانی نفت را در دست دارند، منشور کربن زدایی نفت و گاز را امضا کردند و متعهد شدند تا سال 2050 عملیات کربن صفر را انجام دهند و تا سال 2030 به این انتشار گازهای زائد بدون برنامه بازیابی پایان دهند. اکثر امضاکنندگان شرکتهای ملی نفت و گاز، از جمله برخی شرکتهای بزرگ مانند آرامکوی عربستان، سوکار آذربایجان و شرکت ملی نفت لیبی بودند.
تمرکز بر متان کار آسانی است. این نه تنها ضروری است، بلکه برای سلامتی، سیاره و کیف پول ما نیز مفید است. در حالی که صنایع انرژی توجه خود را به متان افزایش میدهد، موفقیت جهان در کاهش متان در بخشهای مواد غذایی و ضایعات عمدتاً به دلیل کمبود منابع مالی و تعداد زیادی از سهامداران دخیل، محدود است. با این حال، از طریق مصرف مسئولانه، کاهش ضایعات مواد غذایی و رژیم های غذایی سالم تر، می توانیم در مجموع نقش مهمی در مبارزه با متان و تغییرات آب و هوایی ایفا کنیم.
زمان اقدام فرارسیده
پیش از اینکه خیلی دیر شود، باید برای جلوگیری از افزایش سطح متان برخیزیم. کاپ 29، کنفرانس آتی تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد در آذربایجان، فرصت بسیار قابل توجهی را برای کشورهای سراسر جهان فراهم می کند تا در به کارگیری راه حل های موجود برای تسریع در مبارزه فوری علیه متان گام بردارند، با یکدیگر همکاری کنند و سرمایه گذاری کنند.
هزینه عمل لزوما کم نیست، اما هزینه عدم اقدام قطعا بالا خواهد بود.
منبع: فرب
