مشارکت مردمی: کلید مدیریت پایدار منابع آب

شهره صدری- یادداشت- آب، حیاتی‌ترین منبع برای بقای انسان و اکوسیستم‌ها ازجمله تالاب ها، رودخانه‌ها و دریاها است. با توجه به افزایش جمعیت، تغییرات اقلیمی و سوء مدیریت، منابع آب در سراسر جهان تحت فشار روبه‌افزونی قرار دارند. برای مقابله با چالش های فعلی، دولت‌ها به تنهایی قادر به حل مشکلات نیستند و نیاز به مشارکت فعال مردم در مدیریت منابع آب امری ضروری است.

مشارکت مردم در مدیریت منابع آب یک ضرورت اساسی برای دستیابی به توسعه پایدار و عادلانه آب است. مشارکت مردم در مدیریت منابع آب تضمین می‌کند که منافع همه ذینفعان خصوصا گروه‌های آسیب‌پذیر، در نظر گرفته شود و مدیریت منابع آب عادلانه‌تر برای تمامی مردم خواهد بود. وقتی مردم در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت می‌کنند، احساس مالکیت و مسئولیت بیشتری نسبت به منابع آب پیدا می‌کنند. این امر منجر به مصرف مسئولانه‌تر و محافظت بیشتر از منابع آبی می‌شود. از سوی دیگر، جوامع محلی اغلب دانش عمیقی در مورد الگوهای آب و روش‌های سنتی مدیریت آب دارند. این دانش می‌تواند در تدوین راهکارهای مؤثر و سازگار با شرایط محلی بسیار ارزشمند باشد. بنابراین یکی از مهمترین اصول مدیریت منابع آب مبتنی بر مشارکت مردمی تمرکززدایی از مرکز به معنای سپردن بخشی از مدیریت به مردم محلی است. در واقع راهکارهای مبتنی بر مشارکت مردمی، اغلب پایدارتر و کارآمدتر هستند، زیرا با نیازها و شرایط محلی هماهنگ‌ترند. علاوه‌براین، مشارکت مردمی به شفافیت بیشتر در فرآیندهای مدیریت آب کمک می‌کند و مسئولان را در قبال تصمیمات خود پاسخگو نگه می‌دارد. حق دسترسی به آب سالم و بهداشتی در سال 2010 از سوی سازمان ملل متحد به عنوان حق بشری به رسمیت شناخته شد. این حقی است که تمامی افراد جامعه مستحق آن هستند و نباید تنها برای بخشی از جامعه و خصوصا جوامع شهری از سوی دولت‌ها در نظر گرفته شود.

مشارکت مردمی در مدیریت منابع آب با افزایش آگاهی عمومی در مورد اهمیت آب، چالش‌های مدیریت آب و روش‌های مصرف بهینه آب، ایجاد فضاهایی برای گفتگو و تبادل نظر بین مردم، متخصصان و مسئولان، مانند شوراهای محلی آب، کمیته‌های مشورتی و جلسات عمومی، ارائه آموزش‌ها و منابع لازم برای مشارکت فعال مردم در مدیریت منابع آب، از جمله روش‌های جمع‌آوری داده‌ها، پایش کیفیت آب و اجرای پروژه‌های محلی و همچنین  تشویق و حمایت از پروژه‌های نوآورانه و مبتنی بر جامعه در زمینه مدیریت منابع آب محقق می گردد. باید به این نکته مهم توجه کرد که وضع قوانین و مقرراتی که مشارکت مردمی در مدیریت منابع آب را تسهیل و تضمین می کند، از ملزومات بسترسازی مشارکت مردمی است.

شکل گیری مشارکت مردمی در حفاظت و مدیریت منابع آب میتواند از طریق آموزش در زمینه کاهش مصرف آب در خانه، باغ و محل کار، خودداری از ریختن مواد شیمیایی و زباله در منابع آب و مشارکت در پروژه‌های حفاظت از آبخیزها و منابع آب زیرزمینی تقویت گردد. همچنین مردم میتوانند با حس مسئولیت در برابر منابع آب در گزارش دهی هرگونه مشکل یا آلودگی در منابع آب به مراجع مربوطه و حضور فعال در جلسات و شوراهای مرتبط با مدیریت منابع آب نقش فعال تری را در سطح محلی  و ملی ایفا کنند.

نباید از یاد برد که هر روز تاخیر در حفاظت از منابع آب و عدم بهینه‌سازی مدیریت آن با مشارکت مردم، حفظ کمی و کیفی این منابع رو به کاهش را در آینده نه چندان دور سخت‌تر خواهد کرد.